W.Kossak, Apoteoza Wojska Polskiego

"La victoire etait polonaise, le plan polonais, l'armee polonaise" - Maxime Weygand

90 lat temu, na błoniach Ossowa i Leśniakowizny, Wojsko Polskie zatrzymało nacierającą na Warszawę armię bolszewicką. Jednoczesne kontruderzenie dowodzone osobiście przez Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego odwróciło bieg historii ratując Polskę i całą Europę przed zalewem rewolucji komunistycznej. Batalia, którą lord Edgar Vincent D'Abernon nazwał „Osiemnastą decydującą bitwą w dziejach świata”, była największym od prawie 250 lat i samodzielnym  zwycięstwem oręża polskiego.

Walki polsko-bolszewickie trwały od lutego 1919 roku. W ich wyniku wojska sowieckie zostały wyparte na linię rz.Berezyny na Białorusi. Na Ukrainie 7 maja 1920 roku Wojsko Polskie wraz ze sprzymierzonymi wojskami ukraińskimi Semena Petlury wkroczyły do Kijowa. W tej sytuacji Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę na Białorusi, dowodzoną przez Michaiła Tuchaczewskiego, jednego z najzdolniejszych dowódców sowieckich. Zdecydowany atak Tuchaczewskiego miał na celu zdobycie Warszawy i niesienie ognia rewolucji dalej na zachód. Jednocześnie osławiona Konarmia Siemiona Budionnego atakowała Polaków na południu dochodząc do Lwowa. W początkach sierpnia 1920 roku, sytuacja wojsk polskich stała się krytyczna.

Marszałek Józef Piłsudski już w pierwszej połowie lipca planował doprowadzenie do wielkiej bitwy. Początkowo zamierzał zatrzymać ofensywę bolszewicką na linii Narwi i Bugu. Jednak szybszy i bardziej dramatyczny odwrót wojsk polskich wymuszał wybranie nowej lokalizacji.

Do walnej bitwy doszło w dniach 12-25 sierpnia 1920 roku. Rozegrana została zgodnie z planem operacyjnym, który na podstawie koncepcji Józefa Piłsudskiego opracowali szef sztabu generalnego Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. Bronisław Regulski.
Operacja składała się z trzech skoordynowanych faz tj. obrony "przedmościa warszawskiego" (Haller, Żeligowski), działań zaczepno-obronnych nad Wkrą i Narwią (Sikorski), oraz rozstrzygającego natarcia grupy uderzeniowej Marszałka Piłsudskiego znad Wieprza.

Według koncepcji bolszewickich, stolicę miały bezpośrednio atakować armie III  i XVI, natomiast XV i IV Armia wraz z konnym korpusem Gaj-Chana maszerowały na Włocławek i Toruń z zamiarem przejścia Wisły na Kujawach i okrążenia stolicy od zachodu.

Bitwa Warszawska rozpoczęła się walką o przedpole stolicy, m.in. o Radzymin, który kilkanaście razy przechodził z rąk do rąk. Ostatecznie polskie pozycje zostały utrzymane  co umożliwiło, rozpoczęcie działań zaczepnych. 16 sierpnia ruszyła kontrofensywa marszałka Piłsudskiego. Dowodzona przez niego tzw. grupa manewrowa, przełamała obronę bolszewicką nad rzeką Wieprz, a następnie wyszła na prawe skrzydło i tyły wojsk bolszewickich nacierających na Warszawę. Tuchaczewski został zmuszony do odwrotu.

19 sierpnia jednostki polskie przeszły do działań pościgowych, starając się uniemożliwić odwrót głównych sił bolszewickich. W tej sytuacji jedynym wyjściem dla oddziałów Tuchaczewskiego było przekroczenie granicy Prus Wschodnich, co też zrobiły 24 sierpnia. Tam część z nich została rozbrojona. Ostateczny cios armii bolszewickiej został zadany we wrześniu w bitwach pod Komarowem i nad Niemnem.

W wyniku bitwy warszawskiej straty strony polskiej wyniosły: ok. 4,5 tys. zabitych, 22 tys. rannych i 10 tys. zaginionych. Szkody wyrządzone Sowietom nie są znane. Przyjmuje się, że ok. 25 tys. bolszewików poległo lub było ciężko rannych, 60 tys. trafiło do polskiej niewoli, a 45 tys. zostało internowanych przez Niemców.
Bitwa warszawska została uznana za 18. przełomową bitwę w historii świata. Zdecydowała o zachowaniu niepodległości przez Polskę i zatrzymała rozprzestrzenienie się rewolucji bolszewickiej na Europę Zachodnią.

15 sierpnia, na pamiątkę zwycięstwa został ustanowiony dniem Święta Wojska Polskiego.